Video ve şiir kelimelerinin, hem ayrı ayrı hem de bir arada, video ile şiir ve video-şiir olarak yaratmış olduğu belirsizlik, tanımlarının bir arada ve ayrık belirsizliği, video-şiirin ne olmadığına dair bir mülahazayı zorunlu, zaruri, giderek bir görev bilinciyle gerçekleştirilmesi gereken bir şey hâline getiriyor. Video-şiirin ne olmadığını tartışmak, ne olduğunu tartışmaktan çok daha mühim görünüyor; her yanlış anlaşılan ya da hiç mi hiç anlaşılmayan şey söz konusu olduğunda olduğu gibi.
Beş adet “olmayan”dan, video-şiirin olmadığı beş tür şeyden, bu şeyleri tanımlayan önermelerden, basit iddialardan, bizim “negatif tanım” diyeceğimiz beş yargıdan bahis açalım. Bunlar, video-şiiri ancak video ile şiirin idiyosenkratik bir eklemlenişiyle mümkün hâle getiren formlar olarak gören bir zihnin yargıları; dolayısıyla da video-şiirin ne olduğunu bilen ya da bildiğini varsayan ve böylelikle ne olmadığını (gönül rahatlığıyla) söyleyebilen bir tanesinin.
Video-şiir videoya kaydedilmiş şiir değildir. Kendinden açıklamalı gözükse de, video-şiirin olmadığı ilk şey belki de budur; zira şiirin görünür hâle geldiği yüzeyi değiştirmekten başka hiçbir şey yapmamaya karşılık gelir; yani hakikaten hiçbir şeye. Video yüzeyinde “akıtılan” şiir, okumayı kitap sayfasından, kâğıttan ya da iki boyutlu herhangi bir fiziksel yüzeyden soyutlayarak pek de bir şey yapmaz. Dilenirse bir film de videoya kaydedilebilir, ama bu onu “video-film” hâline getirmez; yalnızca “videolaştırılmış film” hâline getirir. Video kaset bir sanat değil, bir formattır. Video-şiir ise tersi.
Video-şiir video kamera karşısında performe edilen şiir değildir. Videonun basit bir kayıt aracı olarak konumlandırılması, video sanatı bağlamında dahi bir sorun, bir sorunsal, ya kabul edilebilir olmayan, ya gerekçeli olarak kabulü imkânlı ya da hâlihazırda çağdışı hâle gelmiş bir şeyken, video-şiir özelinde bu durum daha da geçerlidir. Video önünde okunan şiir, eğer ki hiçbir trick’le okunmuyor, olduğu gibi, tek seferde okunuyor, bu sırada kayda alınıyor ve böyle sunuluyorsa, bu, “görselleştirilmiş şiir”dir; ama video-şiir değil. (Sürenin türlü estetik işlemle genleştirilmesi ya da doğrudan uzatılmasının ana deneyim yoğunlaştırıcı etmen olduğu Hans-Jürgen Syberberg’in Die Nacht’ı gibi işler ise istisnaidir.)
Video-şiir şiir ya da şiirsel olarak addedilen bir görüntünün ya da görüntülerin kapılması değildir. Video-şiir görüntünün şiirselleştirilmesindense, şiirin hammaddesi olarak dilin, alfabetik olması gerekmeyen, gerekirse sembolik, işaretsel, hatta kriptik olabilen dillerin videografikleştirilmesidir. Video-şiir “şiirsel” değildir, “şiirsel sinema” hiç değildir, çünkü dilin görsel olarak modellenmesini, işlenmesini gerektirir, yoksa bir şeyin dilsel olarak addedilmesini değil. Video-şiirin yaptığı şeyi ne şiir ne de video tek başına yapabilir.
Video-şiir kinetik tipografi değildir. Kinetik tipografi ile video-şiir arasında öngörülemez kesişimler, iç içe geçişler, giderek ayrımsanmazlık devreleri ya da ikisini ilgilendiren ayrımsızlıkların hüküm sürdüğü aralıklar söz konusu olabilse de, ilkinin ikinciye kıyasla ikincil ürün (yani bir “ana iş”in uzantısı) oluşu ve/veya bir mesajı iletmede işlevsel olması (yani şu ya da bu mesajı daha uyarıcı, fark edilir kılması), temel ayrım belirtecidir. Video-şiir, dil-imge (yani görsel imgenin ana öğesi olarak dilin kullanıldığı bir kesişimsel düzenleme) diyebileceğimiz şeyi mesaj iletmek için kullanmaz; duyum üretmek için işe koşar. Bu, kinetik tipografide farkında olunmayan bir “deneyim artığı”dır.
Video-şiir ne video ne de şiirdir. Tanım bir bakıma kendinden açıklamalıdır: Eğer video-şiir video ya da şiir olsaydı, ikisinden biri olurdu; ama değildir. Dolayısıyla, video-şiirin video ile şiirin birinin diğerine indirgenmediği ama ikisinin aynı potada eridiği bir tür melez forma işaret etmesi gerekir. Şiirin hammaddesi üzerinden modellenen video ve videoda görüntüsel eşleniğini ya da hiper-nesnel karşılığını (T.S. Eliot’un objective correlative dediği şeyin mecra aşırı, yani transmedyal bir hâli) bulan şiir, aynı anda ve karşılıklı iş gördüğünde, ortaya video-şiir çıkar.
Özetle, video-şiirin olmadığı şeyler hariç, her şey video-şiir olmasa da, hatta bu tez-liste tahminen tüketici, yani konu özelinde olası tüm değillemeleri yüksek ihtimalle gerçekleştirmiş bulunmasa da, yine de video-şiirin olmadığını iddia ettiğimiz şeylerin video-şiir olmadığına eminiz. Bu da bizi daha kritik, daha pratik ve tabii daha acil bir soruyla karşı karşıya getiriyor; “Video-şiir nedir?” hiç mi hiç olmayan, hatta onun sorulabilirliğinin koşulu olan: Video-şiiri bağımsız bir ihtisas ve temrin alanı olarak inşa etmek için, videonun içindeki şiiri ve şiirin içindeki videoyu ne şekillerde düşünebiliriz?
Videoyu ve şiiri, her ikisinin de artık kendisi olmayacağı, kendisi olmayı bırakacağı, kendiyle değil, birbiriyle özdeş olacağı, öyleyse bir amalgam oluşturacağı bir noktaya varmak için düşünmek, yani videoyu da şiiri de ayrı ayrı ama her ikisini de kuşatan bir kayboluş ufkuna doğrulmuş hâlde tahayyül ve tasavvur etmek: Video-şiirin ontolojisinden ziyade praksiyolojisini ortaya koymak için gerçekleştirilmesi gereken ilk düşünsel görev.
8 Kasım 2026